Những người thợ bên cái bộng ép dầu lạc ngày xưa. Ảnh: TL

Ra trường tôi về công tác ở vùng biển Thừa Thiên – Huế. Dân làng làm nghề chài, đánh cá còn thô sơ. Chiếc ghe đan bằng tre trét phân trâu bò, quét dầu rái bên ngoài – tiếng Huế gọi chiếc ghọ. Ghe gắn cái máy Kubota nhỏ, ra khơi dong buồm lên chạy, để tiết kiệm nhiên liệu. Hà tiện vậy mà vẫn không đủ sống.

 Phải bới đất ra để mưu sinh, đất đai toàn cát trắng, chỉ trồng được cây thuốc lá và cây lạc. Cây thuốc lá tôi chả nhớ, chỉ các cụ nghiện thuốc rê, thuốc lào mới hút nổi thứ thuốc “nặng đô” ấy. Riêng cây lạc (đậu phộng) với tôi thật nhiều kỷ niệm...

Mùa lạc của tuổi thơ

Vào tầm học sinh thi học kỳ 2 là đến mùa thu hoạch lạc. Mùa hè về có ve kêu, phượng nở. Mùa lạc về cũng dễ nhận biết, bọn học trò, túi đứa nào cũng đầy lạc. Ra chơi, cả bọn hùn lại, mượn soong chảo nhà ông cai trường, rang lạc ăn. Thơm thảo nhất hạng là học trò quê! Chúng lựa lạc ngon nhất, đem một dĩa lớn lên văn phòng mời... thầy cô. Tài rang lạc của bọn nhỏ thuộc loại “siêu”. Trong chảo là một nhúm cát trắng, bao giờ cát nóng bỏng tay mới bỏ lạc vô. Rang như thế lạc giòn rụm, vỏ không cháy. Món này nhâm nhi với chè Bắc Thái thì tuyệt cú mèo!

Mùa lạc vui đáo để. Trước, gà lên chuồng đã đi ngủ. Nay, nhà nào cũng thức khuya, ăn cơm tối xong, mắc đèn ra sân ngồi rứt lạc. Thứ hạt lép, nhỏ đem luộc tươi, vừa chín, bóc vỏ ra, húp nước đã thấy ngọt thơm. Vừa làm vừa ăn như thế cho đỡ buồn ngủ. Thứ lạc đã già được chia thành hai phần: phần để nguyên vỏ, phần kia bóc. Lạc để nguyên vỏ ép dầu, sau này các bánh dầu đem phơi khô, làm phân bón cho cây thuốc lá. Phần lạc bóc vỏ, các bánh dầu để làm muối lạc, dành khi mùa mưa tháng gió. Người dân còn dự trữ lạc “hạng nhất” để làm kẹo, muối, lạc rang... Đặc biệt, kẹo lạc đường đen ai cũng thích.

Một thời ép dầu trong bộng

Đến mùa ép dầu, trong làng rộn ràng như mùa gặt. Một vùng lạc rộng đến 5 – 7 xã nhưng hồi đó chỉ có hai bộng ép dầu thủ công. Mỗi bộng gồm chục người đàn ông lực lưỡng, đứng đầu là ông trưởng bộng. Sau khi đã liên hệ được với địa phương, chọn mặt bằng rộng rãi, cả bộng gánh gồng phương tiện đến. Họ thiết kế chân đế đặt cái bộng – một thân cây gỗ lớn dài khoảng 3m, khoét ruột rỗng, có một cái lỗ để thoát dầu cùng nhiều chày vồ lớn – nhỏ. Họ chọn ngày tốt xây một cái bếp bằng đất sét, đặt vừa vặn một cái nồi đồng to tướng. Xây bếp xong, ông trưởng bộng mặc áo dài đen, đội khăn, thắp hương làm lễ khai bộng. Lễ tàn, cả bộng cùng với chức sắc trong làng đánh chén.


Lạc được phơi thật khô. Trước khi ép, bỏ vào nồi đồng nấu chín. Phải nấu cho vừa, quá chín hay còn sống đều bị mất dầu. Lạc chín vớt ra gói bằng vải dày, bỏ trong những cái niềng hình tròn (đường kính bằng ruột cái bộng), đan bằng tre già, gọi là bánh dầu. Sau đó xếp vào trong bộng thật đầy, lèn chặt bằng những cái nêm gỗ. Nếu số bánh dầu không đủ một bộng, hai ba gia đình cùng ép chung. Sau này chia dầu với nhau.


Ép dầu là phần việc nặng nhọc nhất, thợ cầm chày thay phiên nhau đóng thật mạnh vào cái nêm, hết nêm, chêm thêm cái khác. Ông trưởng bộng cầm chày lớn nhất, quan sát dòng chảy của dầu. Khi ông bảo “thôi”, người ta chêm một cái nêm to nhất, ông trưởng vung chày đóng một nhát cật lực. Dầu bắn ra xối xả, ri rỉ đến giọt cuối cùng. Dầu lạc mới ép vàng óng, sóng sánh như mật ong, mùi thơm phức. Nấu mì Quảng phải có dầu lạc mới nên hương vị.


Nhớ mùa lạc, tuần trước tôi về, cảnh vật đổi thay nhiều. Những cánh đồng lạc không còn nữa. Hơn chục năm gần đây, người dân đổ xô đi nuôi tôm công nghiệp. Cánh đồng lạc bị đào xới thành hồ ngang, hồ dọc, dẫn nước từ biển vào. Tôm chết. Nhiễm nước mặn, chả còn trồng trọt gì được.


Nhắc đến cái bộng ép dầu lạc xưa còn không, để chụp vài kiểu ảnh. Bà con cười xoà, “nó bị chẻ củi mất tiêu rồi”. Cuối cùng hỏi thăm mấy ông thợ đóng bộng ép dầu. Họ đều đã mất...


Dầu phụng ép bộng Amami thời nay

DẦU PHỘNG CAO CẤP

DẦU PHỘNG NGUYÊN CHẤT AMAMI là dầu ăn được sản xuất theo phương pháp truyền thống đạt TIÊU CHUẨN CHẤT LƯỢNG. Đây là thực phẩm tiêu biểu của Công ty TNHH Thực phẩm DNG được Sở công thương và Sở y tế Quảng Nam cấp giấy xác nhận công bố phù hợp quy định An toàn thực phẩm.

DNG Food

DNG FOOD COMPANY

CÔNG TY TNHH THỰC PHẨM DNG
Hưng Mỹ, Bình Triều, T. Bình, Q. Nam
Tel: 0510.3.704.000
Email: food@dng.vn
Website: food.dng.vn

DNG FOOD tại HỘI AN

SIÊU THỊ MAISON - MAISON MART
439 Cửa Đại, Thành phố Hội An
Tel: 0905.786055
Mail: hoian@dng.vn
Website: food.dng.vn

DNG FOOD tại ĐÀ NẴNG

NHANSON COMPANY - KHO HÀNG
117 Lê Thị Hồng Gấm, Tp. Đà Nẵng
Tel: 0511.3.707.404
Email: nhanson@dng.vn
Website: food.dng.vn

DNG FOOD tại HCM

NHÀ PHÂN PHỐI THỦ ĐỨC
16/12 đường 12, Tân Bình, Q. Thủ Đức
Tel: 0918.934446
Email: food.hcm@dng.vn
Website: food.dng.vn